Vraag: moet ik als Belgische freelance kok Nederlandse BTW factureren?

Ik ben werkzaam als freelance kok voor verscheidene restaurants. Het bijzondere is dat ik factureer aan deze (Nederlandse) restaurants via mijn Belgische vennootschap - zonder heffing van BTW. Volgens mijn boekhouder in België kan dit niet zo maar. Is het juist dat ik voor deze prestaties Nederlandse BTW dien aan te rekenen en dien te werken via een aansprakelijk vertegenwoordiger? De opdrachten bij de Nederlandse restaurants ontvang ik via een Nederlandse onderneming. Deze factureert hiervoor aan mijn Belgische vennootschap advieskosten (Acquisitie) met 17.5% BTW. Is dit correct of dient dit zonder BTW te gebeuren?

R. S. te Antwerpen.

De literatuur gaat niet in op het fenomeen freelance kok. Door parallellen te trekken met andere soorten levering is uw vraag echter wel te beantwoorden. Cruciaal is de vraag in welk land uw dienstverlening plaats vindt. Hebben we een antwoord op die vraag, dan volgt de rest vanzelf.

Hoofdregel is dat geleverd wordt op de plaats waar de leverancier is gevestigd. U bent in België gevestigd en zou dus Belgische omzetbelasting moeten afdragen. Omdat u exporteert geldt het exporttarief van nul procent. Op uw factuur staat dus geen BTW en u draagt in België helemaal niets af.

Uitzondering: personeel beschikbaar stellen aan derden

Voor iedereen zichtbaar doet u uw werk in Nederland. Van belang is echter niet wat u doet, maar wat uw (Belgische) bedrijf doet. De meest eenvoudige zienswijze is dat uw bedrijf uw arbeid ter beschikking stelt aan andere bedrijven, die fysiek gevestigd zijn in Nederland. Op dit punt veert iedere studeerkamergeleerde op: de wetgeving is er duidelijk over dat bij het beschikbaar stellen van personeel de levering plaats vindt op de plaats waar de afnemer is gevestigd. Dat is in Nederland. Als gevolg zou u Nederlandse BTW moeten factureren en afdragen. Probleem is dat u niet in Nederland woont en uw bedrijf zelf geen vaste inrichting in Nederland heeft. Daar heeft de wetgever een eenvoudige en doeltreffende oplossing voor bedacht: de omzetbelasting wordt geheven van de afnemer. Administratief is deze oplossing wel doeltreffend, maar niet eenvoudig. Op uw factuur mag u geen BTW factureren, maar bent u verplicht 'BTW verlegd' te melden. Uw opdrachtgever dient de (in Nederland) geldende omzetbelasting op het aangiftebiljet af te dragen (om dit bedrag op het zelfde aangiftebiljet weer terug te vragen als voorbelasting). Materieel heeft dit alles op het eerste oog geen consequenties. Maar juist omdat uw opdrachtgever veel met het lage omzetbelastingtarief belaste omzet (want voedsel) heeft, brengt u de kleine ondernemersregeling sneller onder handbereik van uw opdrachtgever. Voor u zelf is dit minder interessant, neem ik aan; u handelt zelf als BVBA en ook in het Belgische recht zal deze (met de Nederlandse BV vergelijkbare) rechtspersoon uitgesloten zijn van het recht op toepassing van de kleine ondernemersregeling.

Uitzondering: reclame maken

U maakt gebruik van de diensten van een Nederlands bureau dat opdrachten voor u werft. Toevallig is mij van betreffend bureau bekend dat het uitdraagt adviezen te geven. Dat kan heel goed leiden tot discussie met de Belastingdienst. De wet maakt op de hoofdregel een uitzondering voor raadgevende personen, ingenieurs, adviesbureaus, advocaten, accountants en soortgelijke diensten. Interpreteer je die tekst ruim, dan valt uw acquisiteur onder de uitzondering (en vindt levering plaats ten kantore van uw bedrijf in België). Duidelijk mag echter zijn dat een versmalde geest uit de tekst eenvoudig kan afleiden dat uw acquisiteur niet door de wetgever bedoeld kan zijn. Neem om de discussie kort te sluiten meteen de stap om de door dat bureau geleverde dienst als reclame (advertentie, acquisitie) te zien; ook voor dat soort diensten acht de wet levering plaats te vinden waar u (als afnemer) bent gevestigd. Er zou dus Belgische omzetbelasting gefactureerd moeten worden, maar omdat het acquisitiebureau geen vestiging in België heeft mag geen BTW gefactureerd worden en bent u verplicht de (in België) geldende omzetbelasting op het aangiftebiljet af te dragen (om dit bedrag op het zelfde aangiftebiljet weer terug te vragen als voorbelasting).

Wat gaat er nou mis? Het acquisitiebureau factureert momenteel Nederlandse omzetbelasting en is daarom verplicht om deze af te dragen. U heeft geen vaste inrichting in Nederland en mag om deze reden de aan u gefactureerde BTW niet verrekenen. De wet noemt dit tussen de regels als straf voor onjuist administreren. U zou zich per jaar een kleine duizend gulden (verloren omzetbelasting) kunnen besparen als op de advieskosten (acquisitie) geen BTW gefactureerd werd.

Risico: fictieve arbeidsovereenkomst

In Nederland is het sociale verzekeringsstelsel inmiddels tamelijk rigide geraakt. Al een jaar geleden werd ik van verschillende zijden bestookt met reacties op mijn artikeltjes in Magazine Esk.NL over de fictieve arbeidsovereenkomst. De Belastingdienst zou (onder druk van het Ministerie van Economische Zaken) werken aan samenwerking met het Lisv om te komen tot een eenduidige beoordeling van zelfstandigheid van freelancers. Daar heb ik altijd mijn schouders over opgehaald, omdat ik niet geloof in resultaten tot ik iets heb gezien. De huidige status is dat De Belastingdienst nog steeds graag wil. Helaas zijn de individuele belangen van Lisv en vazallen (GAK voorop) te groot om iets te willen veranderen aan de slechte juridische positie van freelancers. Een slechte juridische positie, omdat het freelancers onmogelijk gemaakt wordt in vrijheid te handelen en te ondernemen. De werknemers van het GAK zijn bang hun eigen baantje te verliezen als freelancers niet meer verplicht verzekerd zijn voor de door het GAK geboden (slechte) inkomensverzekeringen. Op eenzelfde wijze zijn de managers van het GAK bang een deel van hun baantje te verliezen als de door het GAK behandelde premiesom substantieel lager wordt doordat freelancers hun eigen boontjes doppen.

Omdat het schip maar niet in beweging kwam is De Belastingdienst nu zelf gaan leuren met formulieren voor aanvraag van een zelfstandigenverklaring. Invullen of niet? Besef dat deze formulieren (geheten Verklaring Arbeidsrelatie) meer doelen dienen dan het bieden van zekerheid. Alle verzamelde gegevens worden bewaard in uw legger en kunnen daar op een ongelegen moment uit tevoorschijn komen. Zo kunt u er over drie jaar achter komen welke strategische fout u gemaakt heeft met het nu correct ogende antwoord op gestelde vragen; is uw belang bij zekerheid nu groter dan uw toekomstig belang om als ondernemer geaccepteerd te worden? Een gewetensvraag, waar u in mijn ogen eerst antwoord op moet geven voordat u wat voor verklaring dan ook moet aanvragen.

Voorwaarden voor fictieve arbeidsverhouding

Met de dames en heren van De Belastingdienst is het overigens goed zaken doen. Heel anders dan met de jongetjes en meisjes van het GAK. Daar maakte ik in procedures de simpele redenering mee dat het vragen om zekerheid over de vraag of sprake is van een fictieve arbeidsverhouding, reeds aangeeft dat er kennelijke twijfels bestaan over zelfstandigheid van de freelancer. In enkele stappen heeft het GAK (gesteund door Lisv en vakbeweging) in de afgelopen jaren het net rondom de freelancer gesloten. Wordt binnen een periode van meer dan dertig dagen gemiddeld op meer dan een dag per week voor een opdrachtgever gewerkt, dan kan een fictieve arbeidsovereenkomst gesteld worden. Zit er tussen twee gewerkte perioden een maand of minder tijd, dan mag deze tussenperiode genegeerd worden. Aan de randvoorwaarden dat het werk feitelijk zelf verricht is en dat het betaalde honorarium hoger was dan veertig procent van het minimumloon (dus exclusief BTW meer dan ongeveer tweehonderd gulden per week) voldoet vrijwel iedere freelancer. Helaas, want dit geeft het GAK gelegitimeerd kans om te scoren. Het GAK beschouwt rechtspersonen (zoals besloten vennootschap en stichting) zelfs als transparant: niets mee te maken, er is een overeenkomst tussen de freelancer persoonlijk en diens opdrachtgever (die gemakshalve wordt gezien als werkgever). Consequenties: het GAK kan zich binnen vijf jaar vrij eenvoudig bij de poort van uw opdrachtgever melden om alsnog premies voor werknemersverzekeringen te claimen; dit gaat om vijftig tot honderd gulden per dag (tot ongeveer dertig procent van het honorarium). De te verwachten verhoging met boetes noem ik eenvoudigheidshalve maar niet. Zie maar eens te bewijzen dat geen verzekeringsplicht bestond. Uw opdrachtgever zal zich genomen voelen en verhaal bij u komen halen.

Medewerkers van De Belastingdienst die ik er persoonlijk op aansprak ontkennen dat het beleid van het GAK gevolgd wordt. Toch las ik in het afgelopen jaar dat De Belastingdienst loonbelasting wil (kunnen) opeisen waar premies aan het GAK worden afgedragen. Dit betekent dus liquidatie van uw eigen onderneming, met als gevolg dat uw beroepskosten niet meer aftrekbaar zijn (want niet volgens de regels voor Nederlandse loonadministraties in de boekhouding van uw opdrachtgever verwerkt). Ook in België zal aftrekbaarheid in die situatie moeilijk voor u worden, aangezien het internationale belastingverdrag de heffing van belasting over arbeid toewijst aan het land waar gewerkt wordt.

Voor wie toch zekerheid wil, kan ik mogelijk een schrale troost bieden in de vorm van de formule beschermd ondernemen. Deze houdt in dat u werkt als uitzendkracht die alle in Nederland geaccepteerde beroepskosten declareert ten laste van de omzet en uitsluitend het resterende uitbetaald krijgt als (fiscaal belast) inkomen uit arbeid. U hoeft uw opdrachtgevers dus geen inzicht te geven in uw kosten. Verandert uw activiteit dusdanig dat u geen last meer zult hebben van het GAK, dan heeft u de vrijheid om een frisse start te maken zonder voorgeschiedenis.