Vraag: wanneer wordt een ZZP beschouwd als zelfstandig ondernemer?Ik heb een organisatie die bemiddelt tussen freelancers en opdrachtgevers. In het afgelopen anderhalf jaar ben ik druk doende geweest en nog met het GAK, Lisv en de Belastingdienst. In al die gesprekken heb ik gevochten voor het bestaansrecht van de freelancers (ZZP). Tot op heden heeft men structureel geen antwoord gegeven op de vragen die mij duidelijkheid moeten verschaffen. De belangrijkste vraag die ik tot nu toe op tafel heb gelegd is: aan welke eisen moet een ZZP voldoen om het predicaat zelfstandig ondernemer te krijgen? Uiteraard ben ik op de hoogte van dat gene wat de wet zegt. Maar tot nu toe biedt dat geen duidelijkheid en dus ook geen zekerheid voor die mensen. Hebben jullie eventueel advies voor ons dat ons kan helpen naar het zoeken van het bestaansrecht? H.A.C. M. te Huizen. |
Twee jaar geleden gebruikte een vakbondsbestuurder de titel 'Zelfstandige Zonder Personeel' (ZZP) voor het eerst als helder Nederlandse omschrijving voor freelancer. Zijn doel was om binnen de vakbeweging te legitimeren dat ook een ZZP lid mag worden van de vakbond, en moet kunnen rekenen op hulp. Zolang een ZZP nog ondernemer genoemd wordt, zijn er in vakbondsland te veel mensen die 'tegen' zijn; dit heeft historische redenen waar ik hier en nu niet op in ga. Voor ons is de waarde van de titel ZZP dat deze een deel van de problematiek zichtbaar maakt: we hebben het over mensen die als eenling zelf direct (willen) worden afgerekend op hun prestaties.
Een ZZP die aan u factureert voor diensten die u factureert aan uw opdrachtgevers, zal het GAK namens het Lisv vrijwel nooit accepteren als zelfstandig ondernemer. Het GAK zal u altijd aanwijzen als werkgever, op grond van het zogeheten tussenkomstartikel. Deze verwijzing naar een Koninklijk Besluit (een wetsinterpretatie door de Minister) betekent dat u verplicht bent premies af te dragen voor de werknemersverzekeringen. De wetgeving maakt het mogelijk dat het GAK zich eens per vijf jaar met terugwerkende kracht meldt. Uitsluitend in de audio visuele sector schijnt een convenant afgesloten te zijn, waarin een afwijkende regeling is opgenomen. Dit geldt echter niet voor uw activiteiten.
Het lijkt mij onverstandig dat u als opdrachtgever rechtstreeks namens uw freelancers overlegt met de Belastingdienst: zo wekt u de indruk feitelijk werkgever te zijn en op een slinkse manier onder afdracht van loonbelasting uit te willen komen. Om dit af te straffen zegt de Belastingdienst geen ja en geen neen. Als u niets geregeld heeft, kan de fiscus zich eens per vijf jaar met terugwerkende kracht melden en u dwingen tot afdracht van loonbelasting.
Voor de rest stelt de Belastingdienst zich (nog steeds) standaard vriendelijk op. Als credo geldt dat de eerste die zich met een goed verhaal meldt, serieus genomen wordt. Aan de ZZP die vertelt een eigen onderneming begonnen te zijn en aan minimaal drie klanten te factureren, wordt vrij snel een omzetbelastingnummer toegekend. Van belang voor uw administratie is dat u (per jaar) een kopie bewaart van de voorkant van een aangiftebiljet omzetbelasting van de ZZP. Op deze wijze toont u aan uitsluitend zaken te doen met mensen die zich bij de Belastingdienst gemeld te hebben als zelfstandig ondernemer. Aan een ZZP met eigen BV kunt u nog vragen om een kopie van de bovenste helft van een aangiftebiljet loonbelasting; zo toont u aan zorgvuldig te handelen. Dat het niet in de Nederlandse cultuur past om met derden gegevens over het inkomen uit te wisselen, is een goede motivatie voor een ZZP om geen cijfermateriaal aan u ter beschikking te stellen. Dit argument mag u dus gebruiken indien de Belastingdienst uw administratie komt controleren.
Het bovenstaande samenvattend spelen voor de ZZP twee belangrijke problemen in een samenwerking met uw bedrijf: tussenkomst en meerdere opdrachtgevers. De samenhang is dat uw tussenkomst de ZZP belemmert om daadwerkelijk een groter aantal opdrachtgevers te hebben. Inherent aan uw functie van bemiddelaar is dat u er naar streeft om een ZZP aan u te binden. Bent u succesvol, dan werkt de ZZP niet of nauwelijks voor anderen en ontstaat een latent probleem met de Belastingdienst. Aan de ZZP wordt niet ieder jaar een lijstje opdrachtgevers gevraagd, maar blijkt bij controle dat u de enige klant bent, dan loopt de ZZP het risico zijn status van ondernemer te verliezen. Dat kunt u voor zijn door de ZZP rechtstreeks te laten factureren aan uw opdrachtgever. Omdat u voor beide partijen een waardevolle bijdrage heeft geleverd (de ZZP heeft omzet en de opdrachtgever krijgt de klus geklaard) zullen beiden bereid zijn u een fee te betalen.
Tot nu toe heb ik van bemiddelaars verschillende redenen gehoord waarom dit niet mogelijk zou zijn:
| * | hoe leg ik mijn opdrachtgevers uit dat ik werk uitbesteed? |
| * | hoe voorkom ik dat ze het in de toekomst wel zonder mij redden? |
| * | niemand mag precies weten wat ik er aan verdien. |
| * | en als ze mij niet betalen? |
| * | mijn aandeelhouders vergelijken mijn omzet met die van anderen. |
Deels speelt dus wantrouwen een rol en deels zijn mensen bang om iets te moeten uitleggen. Dit kan weer samengevat worden als onzekerheid over de eigen toegevoegde waarde. Kortom, hoe goed zijn die redenen om de ZZP niet rechtstreeks aan de opdrachtgever te laten factureren? Bij levering van elkaar aanvullende diensten kan ik mij overigens voorstellen dat het zinvol is dat slechts een hoofdaannemer geldt als aanspreekpunt. Dat speelt in netwerkorganisaties tussen op zich gelijkwaardige kleine ondernemers; in uw situatie treedt u op als verkooporganisatie, die arbeidskracht inhuurt van mensen die veel kleinere bedrijven hebben dan u zelf.
In de handleiding 1999 van Lisv en Belastingdienst staat een passage die van belang is voor iedereen die met een ZZP werkt. Onder paragraaf 15.7 "gelijkgestelden" worden enkele criteria voor fictieve dienstbetrekking genoemd:
| * | Persoonlijke arbeid |
| * | Bruto salaris |
| * | Het inkomen bedraagt doorgaans over een week ten minste 2/5 van het wettelijk minimumloon (als bedoeld in de Wet minimumloon, verhoogd met minimum vakantiebijslag). |
| * | Doorgaans wordt gewerkt op ten minste twee dagen per week. |
| * | Binnen een tijdvak van ten minste dertig dagen (na een onderbreking van dertig dagen begint de telling opnieuw). |
Het GAK streeft er bij het bepalen van de verzekeringsplicht voortdurend naar om de "persoonlijke arbeid" geloofwaardig te maken. Aangezien de ZZP geen personeel heeft, gelooft het GAK niet dat de ZZP het werk ook door een ander mag laten doen. Rechtspraak toont aan dat het GAK snel gelijk krijgt in haar stellingname: de rechter gelooft graag dat een opdrachtgever die arbeid inhuurt bij een onderneming met slechts een medewerker, als doel heeft die ene medewerker in te huren. Toon het tegendeel aan en het GAK moet iets nieuws verzinnen! Dat doe je door als ZZP minimaal een keer per halfjaar een andere ZZP in te huren om je te laten vervangen.
Discussie is mogelijk over de vraag of iedere betaling volledig bestaat uit bruto salaris (het GAK meent van wel) of dat hier ook andere kosten uit betaald moeten worden. Formeel heeft het GAK wel gelijk: vergoedingen voor gemaakte kosten mogen uitsluitend buiten heffing van premies blijven op basis van bewijsstukken van gemaakte kosten. Maar hoe zelfstandig is een ZZP die alle kosten specificeert en aantoont middels kopietjes van inkoopfacturen? Volgens de Wet Omzetbelasting zouden die inkoopfacturen zelfs op naam van de opdrachtgever gesteld moeten zijn.
De andere criteria zijn objectief meetbaar. Dat is dus gewoon een kwestie van goed plannen.
© Jeroen van Rossum, 24 oktober 1999.